Juridische regels rondom vakantiedagen en ADV /ATV

De meeste werknemers gaan graag op vakantie. Maar hoe vaak mogen ze op vakantie en mag je ze vakantiedagen ontzeggen? Antwoord op de meest gestelde vragen over vakantiedagen en ADV.

Iedere werknemer in Nederland heeft recht op vakantie. Daartoe sparen werknemers vakantiedagen. Het aantal dagen dat ze per jaar sparen vermeld je in de arbeidsovereenkomst of in de voor jouw bedrijfstak geldende cao. Je kunt een werknemer niet zijn vakantie ontzeggen, maar wat zijn de wettelijke regels omtrent vakantiedagen precies? Antwoord op de meest gestelde vragen over vakantiedagen en ATV en tips.

• Op hoeveel vakantiedagen heeft een werknemer recht?
• Wat is het verschil tussen wettelijke en bovenwettelijke vakantiedagen?

• Mogen werkgevers een vakantieaanvraag weigeren?
• Mag een werkgever een goedgekeurde vakantieaanvraag intrekken?
• Mogen werkgevers verplichte vrije dagen aanwijzen?

• Moeten werknemers alle vakantiedagen binnen het jaar opmaken?
• Hoe voorkomt een werkgever dat werknemers vakantiedagen oppotten?
• Mogen ondernemers vakantiedagen uitbetalen?

• Hoe zit het met zieke werknemers en hun vakantiedagen?
• Wat is ADV en ATV en wat is wettelijk over geregeld?

Op hoeveel vakantiedagen heeft een werknemer recht?

Iedere werknemer in Nederland heeft recht op minimaal vier weken vakantie per jaar. Dat komt neer op vier keer het aantal dagen dat hij per week werkt. Bij een fulltimebaan betekent dat minimaal 20 vakantiedagen per jaar. Er zit geen maximum aan het aantal vakantiedagen dat je een werknemer mag geven, veel bedrijven bieden hun werknemers dan ook meer vakantiedagen aan, door dit in de cao of de arbeidsovereenkomst op te nemen. Wanneer een medewerker minder dan een jaar in dienst is, worden de vakantiedagen naar evenredigheid berekend.

Wat is het verschil tussen wettelijke en bovenwettelijke vakantiedagen?

Iedere werknemer heeft recht op minimaal vier keer het aantal dagen dat hij per week werkt, dit zijn de zogenoemde wettelijke vakantiedagen. Wanneer jij je werknemers op jaarbasis meer vakantiedagen aanbiedt, dan zijn dat de zogenoemde bovenwettelijke vakantiedagen. Concreet: krijgen fulltimers in jouw bedrijf 30 vakantiedagen per jaar? Dan zijn dat 20 wettelijke en 10 bovenwettelijke vakantiedagen.

Naast de benaming zijn er nog een aantal belangrijke verschillen tussen de wettelijke en bovenwettelijke vakantiedagen:

Mogen werkgevers een vakantieaanvraag weigeren?

Werknemers moeten op tijd schriftelijk aangeven wanneer ze op vakantie willen. Er wordt vanuit gegaan dat de vakantieaanvraag in overleg plaatsvindt. In principe moet je als werkgever de aanvraag goedkeuren, tenzij er zwaarwegende redenen zijn waarom je de werknemer in die periode niet kunt missen. Willen alle werknemers van één afdeling op hetzelfde moment op vakantie, dan is goed overleg vaak voldoende om de vakantiedagen te regulieren. Andere uitzondering is wanneer er een collectieve vakantie is vastgesteld, zoals in de bouw of het onderwijs. Deze afspraken staan dan in de arbeidsovereenkomst vermeld.

Iedere werknemer heeft in ieder geval jaarlijks recht op minstens twee aaneengesloten weken vakantie. Daarnaast moet de werknemer voldoende mogelijkheid krijgen om zijn (wettelijke) vakantiedagen op te kunnen maken wanneer hem dat uitkomt. Dat houdt in dat jij als werkgever niet kunt opleggen dat hij enkel in december zijn vrije dagen kan en moet opmaken.

Vakantieverzoek weigeren: Je moet het vakantieverzoek binnen twee weken nadat de werknemer de aanvraag heeft ingediend, afwijzen. Weiger je het vakantieverzoek na twee weken, dan hoeft de werknemer de afwijzing niet te accepteren. Daarnaast moet je een vergelijkbaar alternatief aanbieden aan de werknemer, zodat hij alsnog op vakantie kan.

Mag een werkgever een goedgekeurde vakantieaanvraag intrekken?

Wanneer de vakantiedagen eenmaal zijn besproken, mag je dat niet meer zondermeer terugdraaien. Is er toch een zwaarwegend bedrijfsbelang waardoor de vakantie van de werknemer moet worden verzet, dan ben je in ieder geval verplicht de schade te vergoeden. Denk hiervoor bijvoorbeeld aan de reeds geboekte vakantie.

Mogen werkgevers verplichte vrije dagen aanwijzen?

Werknemers verplichte vrije dagen opleggen mag alleen als dat als zodanig in de arbeidsovereenkomst staat. Denk hierbij aan de bouwvak bij werknemers in de bouw en de vrijdag na hemelvaart bij veel bedrijven.

Moeten werknemers alle vakantiedagen binnen het jaar opmaken?

Het aantal vakantiedagen wordt bij aanvang van het kalenderjaar bepaald. Daarbij is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen de wettelijke en bovenwettelijke vakantiedagen.

Wettelijke vakantiedagen: Het is de bedoeling dat de wettelijke vakantiedagen binnen dat jaar worden opgemaakt. Gebeurt dat niet, dan mogen de vakantiedagen gespaard tot 1 januari 2012 nog tot en met vijf jaar na dato worden opgenomen. Wettelijke vakantiedagen verkregen na 1 januari 2012 moeten binnen 6 maanden na afloop van het betreffende kalenderjaar worden opgenomen. Wanneer een werknemer de dagen niet binnen die periode heeft opgenomen, komen ze te vervallen. In overleg is het echter wel mogelijk deze termijn te verlengen, de vervaltermijn verkorten is echter bij wet verboden.

Bovenwettelijke vakantiedagen: Voor bovenwettelijke vakantiedagen geldt een verjaringstermijn van vijf jaar. Ook na de wetswijziging in 2012 mogen werknemers hun bovenwettelijke vakantiedagen tot 5 jaar na verkregen dato opnemen. Dat betekent dat bovenwettelijke vakantiedagen verkregen op 1 januari 2012 tot en met eind december 2017 mogen worden opgenomen.
Het is binnen de wet onduidelijk of tussen werkgever en werknemer  afspraken mogen worden gemaakt om de termijn van bovenwettelijke dagen te verkorten. Arbeidsrechtadvocaat Maarten van Gelderen wijst ondernemers er daarom op dat er een serieus risico bestaat dat een rechter een kortere verjaringstermijn onacceptabel vindt.

Uitzondering: Voor werknemers die buiten hun schuld niet in staat zijn geweest om binnen de termijn hun (wettelijke) vakantiedagen op te nemen, wordt de termijn in overleg verruimd.

Hoe voorkomt een werkgever dat werknemers vakantiedagen oppotten?

Door de beperktere mogelijkheid om wettelijke vakantiedagen vanaf 1 januari 2012 mee te nemen naar het volgend kalenderjaar, hoopt de overheid dat werknemers regelmatiger vakantiedagen opnemen. Echter, de bovenwettelijke vakantiedagen mogen nog steeds langdurig worden meegenomen, waardoor vakantiedagen oppotten nog steeds – deels – mogelijk is.
Je kunt dit tegengaan door vakantie opnemen zoveel mogelijk te stimuleren. Daarnaast kun je aanbieden om de bovenwettelijke vakantiedagen aan het eind van het kalenderjaar uit te betalen.

Mogen ondernemers vakantiedagen uitbetalen?

Wettelijke vakantiedagen mogen enkel worden uitbetaald als een werknemer ontslag neemt of krijgt. Bovenwettelijke vakantiedagen mogen wel worden uitbetaald. Dit kan echter enkel in overleg en na goedkeuren van de werknemer. Je mag het uitbetalen van vakantiedagen dus niet opdringen aan werknemers.

Hoe zit het met zieke werknemers en hun vakantiedagen?

Zieke medewerkers bouwen gewoon vakantiedagen op. Tot 1 januari 2012 bouwden langdurig arbeidsongeschikte medewerkers alleen vakantiedagen op over het laatste half jaar van hun ziekteperiode. Vanaf 1 januari 2012 heeft de langdurig zieke werknemer recht op de volledige opbouw van wettelijke vakantiedagen. Over de bovenwettelijke vakantiedagen kunnen apart afspraken worden gemaakt in de arbeidsovereenkomst of cao.

Daarnaast geldt vanaf 2012 ook voor de zieke werknemer dat de vakantiedagen binnen anderhalf jaar na ontvangst moeten worden opgemaakt. Sterker nog, het is wenselijk dat een langdurig zieke werknemer tijdens zijn re-integratie toch op vakantie gaat. Enkel en alleen als de zieke werknemer redelijkerwijs niet in staat is vakantie op te nemen, geldt de uitzonderingsregel. Daarbij moet je denken aan bijvoorbeeld een werknemer die gedurende de hele ziekteperiode in het ziekenhuis heeft gelegen.

Ziek worden tijdens de vakantie
Wanneer een werknemer ziek wordt tijdens de vakantie, moet hij zich officieel ziekmelden volgens de daarvoor binnen het bedrijf geldende procedure. De vakantiedagen worden vervolgens omgezet in ziektedagen. Is een werknemer al (langdurig) ziek? Dan mag hij toch op vakantie, mits de ziekte en het herstel ervan dat toelaten. Vaak gaat dit in overleg met de bedrijfsarts.

Wat is ADV en ATV en wat is wettelijk over geregeld?

ADV staat voor arbeidsduurverkorting. ATV staat voor arbeidstijdverkorting. Beide termen doelen op hetzelfde: werknemers werken veertig uur per week, maar krijgen maar 36 of 38 uur betaald. De uren die ze wel werken en niet betaald krijgen, worden omgezet in extra vrije dagen, de ATV of ADV-dagen. Er is wettelijk niets geregeld rondom ATV en ADV dagen. Dat maakt dat je als bedrijf zelf de spelregels hierover in de cao of arbeidsovereenkomst kunt opnemen.

Om je een idee te geven: de meeste bedrijven bepalen dat ATV-dagen niet kunnen worden meegenomen naar het volgend kalenderjaar. Vaak worden ze gebruikt om één of meerdere verplichte vrije dagen aan te wijzen. Daarnaast bepalen sommige bedrijven dat werknemers iedere maand één ADV-dag moeten opnemen, terwijl andere bedrijven de werknemers daarin juist helemaal vrijlaten.

Meer lezen over vakantiedagen?

• Vraag en antwoordenpagina over vakantiedagen bij de Rijksoverheid
• Informatie over vakantiedagen bij MKB ServiceDesk